(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.20. అధ్యాయః 020
అశ్వమేధపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
కృష్ణేనార్జునంప్రతి మోక్షసాధనాదిప్రతిపాదకసిద్ధకాశ్యపసంవాదరూపానుగీతోపదేశః॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

బ్రాహ్మణ ఉవాచ।

యః స్యాదేకాంత ఆసీనస్తూష్ణీం కించిదచింతయన్।
పూర్వంపూర్వం పరిత్యజ్య స నిరారంభకో భవేత్॥ 14-20-1(92933)
సర్వమిత్రః సర్వసహః శమే రక్తో జితేంద్రియః।
వ్యపేతభయమన్యుశ్చ కామహా ముచ్యతే నరః॥ 14-20-2(92934)
ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యశ్చరేన్నియతః శుచిః।
`నిత్యమేవ యథాన్యాయం యశ్చరేన్నియతేంద్రియః।'
అమానీ నిరభీమానః సర్వతో ముక్త ఏవ సః॥ 14-20-3(92935)
జీవితం మరణం చోభే సుఖదుఃఖే తథైవ చ।
లాభాలాభే ప్రియద్వేష్యే యః సమః స చ ముచ్యతే॥ 14-20-4(92936)
న కస్యచిత్స్పృహయతే నావజానాతి కిచన।
నిర్ద్వంద్వో వీతరాగాత్మా సర్వథా ముక్త ఏవ సః॥ 14-20-5(92937)
అనమిత్రశ్చ నిర్బంధురనపత్యశ్చ యః క్వచిత్।
త్యక్తధర్మార్థకామశ్చ నిరారాంక్షీ చ ముచ్యతే॥ 14-20-6(92938)
నైవ ధర్మీ న చాధర్మీ పూర్వోపచితహా చ యః।
క్షీణధాతుః ప్రశాంతాత్మా నిర్ద్వంద్వః స విముచ్యతే॥ 14-20-7(92939)
అకర్మా చావికాంక్షశ్చ పశ్యేజ్జగదశాశ్వతం।
అస్వస్తమవశం నిత్యం జన్మమృత్యుజరాయుతం॥ 14-20-8(92940)
వైరాగ్యబుద్ధిః సతతం తావద్దోషవ్యపేక్షకః।
ఆత్మబంధవినిర్మోక్షం స కరోత్యచిరాదివ॥ 14-20-9(92941)
అగంధమరసస్పర్శమశబ్దమపరిగ్రహం।
అరూపమనభిజ్ఞేయం దృష్ట్వాఽఽత్మానం విముచ్యతే॥ 14-20-10(92942)
పంచభూతగుణైర్హీనమమూర్తిమదలేపకం।
అగుణం గుణభోక్తారం యః పశ్యతి స ముచ్యతే॥ 14-20-11(92943)
విహాయ సర్వసంకల్పాన్బుద్ధ్యా శారీరమానసాన్।
శనైర్నిర్వాణమాప్నోతి నిరింధన ఇవానలః॥ 14-20-12(92944)
సర్వసంస్కారనిర్ముక్తో నిర్ద్వంద్వో నిష్పరిగ్రహః।
తపసా ఇంద్రియగ్రామం యశ్చరేన్ముక్త ఏవ సః॥ 14-20-13(92945)
విముక్తః సర్వసంస్కారైస్తతో బ్రహ్మి సనాతనం।
పరమాప్నోతి సంశాంతమచలం నిత్యమక్షరం॥ 14-20-14(92946)
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి యోగశాస్త్రమనుత్తమం।
యజ్జ్ఞాత్వా సిద్ధమాత్మానం లోకే పశ్యంతి యోగినః॥ 14-20-15(92947)
తస్యోపదేశం వక్ష్యామి యథావత్తన్నిబోధ మే।
యైర్యోగైర్భావయన్నిత్యం పశ్యత్యాత్మానమాత్మని॥ 14-20-16(92948)
ఇంద్రియాణి తు సంహృత్య మన ఆత్మని ధారయేత్।
తీవ్రం తప్త్వా తపః పూర్వం మోక్షయోగం సమాచరేత్॥ 14-20-17(92949)
తపస్వీ నిత్యసంకల్పో దంభాహంకారవర్జితః।
మనీషీ మనసా విప్రః పశ్యత్యాత్మానమాత్మని॥ 14-20-18(92950)
స చేచ్ఛక్రోత్యయం సాధుర్యోక్తుమాత్మానమాత్మని।
తత ఏకాంతశీలః స పశ్యత్యాత్మానమాత్మని॥ 14-20-19(92951)
సంయతః సతతం యుక్త ఆత్మవాన్విజితేంద్రియః।
యథా య ఆత్మనాఽఽత్మానం సంప్రయుక్తః ప్రపశ్యతి॥ 14-20-20(92952)
యథాహి పురుషః స్వప్నే దృష్ట్వా పశ్యత్యసావితి।
తథారూపమివాత్మానం సాధుయుక్తః ప్రపశ్యతి॥ 14-20-21(92953)
ఇషీకాం చ యథా ముంజాత్కశ్చిన్నిష్కృష్య దర్శయేత్।
యోగీ నిష్కృష్య చాత్మానం తథా పశ్యతి దేహతః॥ 14-20-22(92954)
ముంజం శరీరమిత్యాహురిషీకామాత్మని శ్రితాం।
ఏతన్నిదర్శనం ప్రోక్తం యోగవిద్భిరనుత్తమం॥ 14-20-23(92955)
యదా హి యుక్తమాత్మానం సంయక్ పశ్యతి దేహభూత్।
న తస్యేహేశ్వరః కశ్చిత్త్రైలోక్యస్యాపి యః ప్రభుః॥ 14-20-24(92956)
అన్యాన్యాశ్చైవ తనవో యథేష్టం ప్రతిపద్యతే।
వినిర్భిద్య జరాం మృత్యుం న శోచతి న హృష్యతి॥ 14-20-25(92957)
దేవానామపి దేవత్వం యుక్తః కారయతే వశీ।
బ్రహ్మ చావ్యయమాప్నోతి హిత్వా దేహమశాశ్వతం॥ 14-20-26(92958)
వినశ్యత్సు చ లోకేషు న భయం తస్య జాయతే।
క్లిశ్యమానేషు భూతేషు న స క్లిశ్యతి కేనచిత్॥ 14-20-27(92959)
దుఃఖశోకమలైర్ఘోరైః సంగస్నేహసముద్భవైః।
న విచాల్యతి యుక్తాత్మా నిస్పృహః శాంతమానసః॥ 14-20-28(92960)
నైనం శస్త్రాణి విధ్యంతే న మృత్యుశ్చాస్య విద్యతే।
నాతః సుఖతరం కించిల్లోకే క్వచన దృశ్యతే॥ 14-20-29(92961)
సంయగ్యుక్త్వా స ఆత్మానమాత్మన్యేవ ప్రతిష్ఠితే।
వినివృత్తజరాదుఃఖః సుఖం స్వపితి చాపి సః॥ 14-20-30(92962)
దేహాన్యథేష్టమభ్యేతి హిత్వేమాం మానుషీం తనుం।
నిర్వేదస్తు న కర్తవ్యో భుంజానేన కథంచన॥ 14-20-31(92963)
సంయగ్యుక్తో యదాత్మానమాత్మన్యేవ ప్రపశ్యతి।
తదైవ న స్పృహయతే సాక్షాదపి శతక్రతోః॥ 14-20-32(92964)
యోగమేకాంతశీలస్తు యథా విందతి తచ్ఛృణు।
దృష్టపూర్వాం దిశం చింత్య యస్మిన్సంనివసేత్పరే॥ 14-20-33(92965)
పురస్యాభ్యంతరే తస్య మనః స్థాప్యం న బాహ్యతః।
పురస్యాభ్యంతరే తిష్ఠన్యస్మిన్నావసథే వసేత।
తస్మిన్నావసథే ధార్యం సబాద్యాభ్యంతరం మనః॥ 14-20-34(92966)
ప్రచింత్యావసథే కృత్స్నం యస్మిన్కాయే స పశ్యతి।
తస్మిన్కాయే మనశ్చాస్య న చ కించన బాహ్యతః॥ 14-20-35(92967)
సన్నియంయేంద్రియగ్రామం నిర్ఘోషం నిర్జనే వనే।
కాయమభ్యంతరం కృత్స్నమేకాగ్రః పరిచింతయేత్॥ 14-20-36(92968)
ఇంతాంస్తాలు చ జిహ్వాం చ గలం గ్రీవాం తథైవ చ।
హృదయం చింతయేచ్చాపి తథా హృదయబంధనం॥ 14-20-37(92969)
ఇత్యుక్తః స మయా శిష్యో మేధావీ మధుసూదన।
పప్రచ్ఛ పునరేవేమం మోక్షధర్మం సుదుర్వచం॥ 14-20-38(92970)
భుక్తం భుక్తమిదం కోష్ఠే కథమన్నం విపచ్యతే।
కథం రసత్వం వ్రజతి శోణితత్వం కథం పునః॥ 14-20-39(92971)
తథా మాంసం చ మేదశ్చ స్నాయ్వస్థీని చ పోషయేత్।
కథమేతాని సర్వాణి శరీరాణి శరీరిణాం॥ 14-20-40(92972)
వర్ధంతే వర్ధమానస్య వర్ధతే చ కథం బలం।
నిరాసనం నిష్కసనం మలానాం చ పృథక్ పృథక్॥ 14-20-41(92973)
కుతో వాఽయం ప్రశ్వసితి ఉచ్ఛ్వసిత్యపి వా పునః।
కం చ దేశమధిష్ఠాయ తిష్ఠత్యాత్మాఽయమాత్మని॥ 14-20-42(92974)
జీవః కథం వహతి చ చేష్టమానః కలేవరం।
కింవర్ణం కీదృశం చైవ నివేశయతి వై మనః॥ 14-20-43(92975)
యాథాతథ్యేన భగవన్వక్తుమర్హసి మేఽనఘ।
ఇతి సంపరిపృష్టోఽహం తేన విప్రేణి మాధవ॥ 14-20-44(92976)
ప్రత్యబ్రవం మహాబాహో యథాశ్రుతమరిందమ।
యథా స్వకోష్ఠే ప్రక్షిప్య భాండం భాండమనా భవేత్॥ 14-20-45(92977)
తథా స్వకాయే ప్రక్షిప్య మనోద్వారైరనిశ్చలైః।
ఆత్మానం తత్ర మార్గేత ప్రమాదం పరివర్జయేత్॥ 14-20-46(92978)
ఏవం సతతముద్యుక్తః ప్రీతాత్మా నచిరాదివ।
ఆసాదయతి తద్బ్రహ్మ యద్దృష్ట్వా స్యాత్ప్రధానవిత్॥ 14-20-47(92979)
న త్వసౌ చక్షుషా గ్రాహ్యో న చ సర్వైరపీంద్రియైః।
మనసైవ ప్రదీపేన మహానాత్మా ప్రదృశ్యతే॥ 14-20-48(92980)
సర్వతః పాణిపాదాంతః సర్వతోక్షిశిరోముఖః।
సర్వతః శ్రుతిమాఁల్లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి॥ 14-20-49(92981)
జీవో నిష్క్రాంతమాత్మానం శరీరాత్సంప్రపశ్యతి।
స తముత్సృజ్య దేహం స్వం పారయేద్బ్రహ్మ కేవలం॥ 14-20-50(92982)
ఆత్మానమాలోకయతి మనసా ప్రహసన్నివ।
తదేవమాశ్రయం కృత్వా మోక్షం యాతి తతో మయి॥ 14-20-51(92983)
ఇదం సర్వరహస్యం తే మయా ప్రోక్తం ద్విజోత్తమ।
ఆపృచ్ఛే సాధయిష్యామి గచ్ఛ విప్ర యథాసుఖం॥ 14-20-52(92984)
ఇత్యుక్తః స తదా కృష్ణ మయా శిష్యో మహాతపాః।
అగచ్ఛత యథాకామం బ్రాహ్మణశ్ఛిన్నసంశయః॥ 14-20-53(92985)
వాసుదేవ ఉవాచ। 14-20-54x(7807)
ఇత్యుక్త్వా స తదా వాక్యం మాం పార్థ ద్విజసత్తమః।
మోక్షధర్మాశ్రితం సంయక్ తత్రైవాంతరధీయత॥ 14-20-54(92986)
కచ్చిదేతత్త్వయా పార్థ శ్రుత్మేకాగ్రచేతసా।
తదాపి హి రథస్థస్త్వం శ్రుతవానేతదేవ హి॥ 14-20-55(92987)
నైతత్పార్థ సువిజ్ఞేయం వ్యామిశ్రేణేతి మే మతిః।
నరేణాకృతసంగేన విశుద్ధేనాంతరాత్మనా॥ 14-20-56(92988)
సురహస్యమిదం ప్రోక్తం దేవానాం భరతర్షభ।
కచ్చిత్త్విదం శ్రుతం పార్థ మనుష్యేణేహ కర్హిచిత్॥ 14-20-57(92989)
న హ్యేతచ్ఛ్రోతుమర్హోఽన్యో మనుష్యస్త్వామృతేఽనఘ।
నైతదన్యేని విజ్ఞేయం వ్యామిశ్రేణాంతరాత్మనా॥ 14-20-58(92990)
క్రియావద్భిర్హి కౌంతేయ దేవలోకః సమావృతః।
న చైతదిష్టం దేవానాం మర్త్యైరుపరి వర్తనం॥ 14-20-59(92991)
పరా హి సా గతిః పార్థ యత్తద్బ్రహ్మ సనాతనం।
యత్రామృతత్వం ప్రాప్నోతి త్యక్త్వా దుఃఖం సదా సుఖీ॥ 14-20-60(92992)
ఇమం ధర్మం సమాస్థాయ యేఽపి స్యుః పాపయోనయః।
స్త్రియో వైశ్యాస్తథా శూద్రాస్తేఽపి యాంతి పరాం గతిం॥ 14-20-61(92993)
కిం పునర్బ్రహ్మణాః పార్థ క్షత్రియా వా బహుశ్రుతాః।
స్వధర్మరతయో నిత్యం బ్రహ్మలోకపరాయణః॥ 14-20-62(92994)
హేతుమచ్చైతదుద్దిష్టముపాయాశ్చాస్య సాధనే।
సిద్ధిం ఫలం చ మోక్షశ్చ దుఃఖస్య చ వినిర్ణియః॥ 14-20-63(92995)
నాతః పరం సుఖం త్వన్యత్కించిత్స్యాద్భరతర్షభ।
శ్రుతవాఞ్శ్రద్దధానశ్చ పరాక్రాంతశ్చ పాండవ॥ 14-20-64(92996)
యః పరిత్యజ్యతే మర్త్యో లోకసారమసరవత్।
ఏతైరుపాయైః స క్షిప్రం పరాం గతిమవాప్నుతే॥ 14-20-65(92997)
ఏతావదేవ వక్తవ్యం నాంతో భూయోస్తి కించన।
షణ్మాసాన్నిత్యయుక్తస్య యోగః పార్థ ప్రవర్తతే॥ ॥ 14-20-66(92998)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి వింశోఽధ్యాయః॥ 20 ॥

Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-20-2 సర్వమిత్రోఽద్రోహీ। సర్వసహః క్షమీ॥ 7-20-6 అనమిత్రః శత్రుహీనః॥ 7-20-11 అమూర్తిమదహేతుకమితి ఝ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.